Bokal harmonia

Lehengo astean, idatzi genuen blogean gutako batek musturre esaten duela, eta ez muturra. Eta hura irakurrita, ikasle batek galdetu zigun: “Zergatik idazten duzue laguna baina lagunE esan? Zergatik ahoskatzen duzue buruE, baina burua idatzi? Ikatza dena, inoiz ikEtza esaten entzun dizut…”.

Oso bitxia egin zitzaion bat-bateko erantzuna: “Alferrak garelako mihia dantzan darabilgunean”. Baina azaldu genion gero zertan den kontu hori.

Fenomenoa labur deskribatzearren: hitzaren barruan /i/ edo /u/ baten ondoko silaban /a/ badago, orduan /e/ ahoskatzen dugu euskaldun batzuek. "Bokal harmonia" esaten zaio horri, eta beste hizkuntza batzuetan ere gertatzen da noski.

Lagunduko zaitut etxera, amari pastela egiten laguntzeko? Uste okerrak (I)

Gure ikasleei entzuten dizkiegunak entzunda, frogatuta dago uste oker asko dagoela euskara zuzenaren gainean. Sarritan entzuten diren komentarioetako bat:

- "Etxera lagunduko dizut", ez: "lagunduko zaitut".

- "Patxik lagundu nau lana egiten", ez: "Patxik lagundu dit".

Oi, Pello, Pello! Jaikiren hiza behingotz oheti?

R600eko gure eskoletan, erabaki dugu egundoko oparia egitea ikasketariei: Valere Artxu-Idiart Altzürüküko bertsolariaren Argi azkorrian jinik (Agota) kantua eskaintzea, bi gazteren arteko ezinezko amodio baten gaineko elkarrizketa (XVIII. mendearen amaierakoa da). Zubereraz dago idatzita, eta, beraz, oztopo akizaten dira maiz oso-osorik ulertzeko. Esaterako, hirugarren ahapaldian atzizki arrotz samar bat ageri da, hiru aldiz ageri ere:

—Gor niza, ala entzün düt? Erran deitadazia

sekülakoz jin zaiztala adio erraitera?

Etziradia orhitzen gük hitz eman dügüla

Lürrian bizi gireno alkharren maithatzia?

(niza = niz + a / deitadazia = deitadazu + a / etziradia = ez zirade + a)

Zer demontre da berdez nabarmendu dugun atzizki hori? Bada, Ekialdean (behe nafarreraz eta zubereraz) erabiltzen den -a atzizkia adizki jokatuei eransten zaie bai/ez moldeko galde perpausetan, eta gipuzkeraz erabiltzen den 'al' partikularen testuinguruetan agertzen da (Euskaltzaindiaren Gramatika laburratik).

Euskara batuak

Ea ulertzen duzuen gaztelania batuan idatzitako pasarte hau:

"¡Quitá la manito! ¡Sos reloco, vos!"

"Recién recibí un llamado telefónico: Martín debía agarrar el colectivo de las 08:00 en la calle Juan de Garay, pero está aún en el departamento buscando su saco nuevo; vendrá tarde al laburo."

Askok uste izango duzue ez dela gaztelania batua, baina bada: Argentinako gaztelania batuan idatzita dago aurrekoa. Buenos Airesen ez dute esaten chaqueta, esaterako; saco esaten diotenez, ez dago beste aukerarik hango gaztelania estandarrerako!

Espainian, berriz, bestelakoa da gaztelania batua:

"Acabo de recibir una llamada de teléfono: Martín debía tomar el autobús de las 08:00 en la calle Juan de Garay, pero está aún en el apartamento buscando su chaqueta nueva; vendrá tarde al trabajo."

aitxitxe

Kontsulta zerbitzuan orain dela gutxi galdetutakoa: zelan idazten da aitxitxe?

Hona zer erantzun genion: euskara batuan, aitita da forma hurbilekoena, baina euskara batua komunikazio egoera formaletan aplikatu beharreko hizkuntzaren aldaera baino ez da.

Bestelako komunikazio egoeretan (esaterako, norbaitenganako maitasuna adierazteko premia duzunean), apurtu daitezke arau horiek; are gehiago, esan genezake komeni dela arauok apurtzea helburura iristeko.